Τα αποτελέσματα της Γιουροβίζιον: μια ανάλυση. Τι έφταιξε για Ελλάδα και Κύπρο;

Αντί Προλόγου

Σπεύδω να διευκρινίσω ότι οι σκέψεις, παρατηρήσεις και αναλύσεις που ακολουθούν είναι αποκλειστικά δικές μου και δεν αποτελούν επίσημη θέση του INFE ή κάποιου άλλου.

Ένα γενικό σχόλιο, πέρα από την καταφανή διάσταση απόψεων του κοινού και των επιτροπών, σε σημείο να απορεί κανείς αν ακούνε διαφορετικά τραγούδια ή αν απλώς οι επιτροπές εκτελούν άνωθεν εντολές, είναι η ανάγκη από πολλές χώρες να αποτυπώσουν ένα κοινωνικό μήνυμα. Άλλες το πέρασαν στον κόσμο, άλλες όχι. Μου θύμισε παλιότερες εποχές. Τότε, πολλά γιουροτράγουδα υμνούσαν την ειρήνη, την αγάπη μεταξύ των λαών, τη φιλία, το όνειρο της ενωμένης Ευρώπης κι άλλες αξίες και ιδανικά. Σήμερα είναι η αλληλεγγύη μεταξύ των γυναικών, ο σεβασμός στη διαφορετικότητα κάθε τύπου, οι πολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις μιας Ευρώπης που αλλάζει.

H νικητήρια χώρα επιβεβαιώνει τα προγνωστικά

Νικήτρια η Ολλανδία, με ένα τραγούδι καθολικής (;) αποδοχής, η οποία επικράτησε, αν και ήρθε 2η στο κοινό και 3η στις επιτροπές. Πέρα από το γεγονός ότι πληροί κάποιες καλές προϋποθέσεις για τη διοργάνωση (πλούσια χώρα, ασφαλής, με υποδομές, άφθονα ξενοδοχεία και gay-friendly), μετά από οκτώ οδυνηρούς αποκλεισμούς, βρέθηκε για λίγο σε “τροχιά βραβείου”, το οποίο τελικά, έστω και με κάποια καθυστέρηση, πήρε. Μέχρι και τα οπίσθιά του έδειξε στο art video-clip, για να συλλέξει ψήφους, ενώ φρόντισε να μάθουμε ότι είναι αμφισεξουαλικός κι ότι υπήρξε θύμα bullying ως υπέρβαρος, διοπτροφόρος και άτομο έχον φακίδες. Η αλήθεια είναι, πάντως, ότι τελικά ένα αξιοπρεπές τραγούδι, ένας προβολέας κι ένα ατμοσφαιρικό στήσιμο ήταν αρκετά, για μια χώρα-ιδρυτικό μέλος της Γιουροβίζιον, η οποία παράλληλα περίμενε 44 ολόκληρα χρόνια να γευτεί ξανά τη χαρά της βράβευση. Το ότι την επομένη δεν θα το θυμάται σχεδόν κανένας είναι αμελητέο. Δεν νομίζω ότι θα αποτελέσει βραβείο-αναφοράς.

Γαλλία-Ιταλία-Ισπανία. Το θέλουν πραγματικά;

Έχω μια θεωρία: όταν μία χώρα (και συγκεκριμένα ο ραδιοτηλεοπτικός της φορέας) δεν θέλει να κερδίσει το βραβείο, τότε, με κάποιο τρόπο “φροντίζουν” οι επιτροπές να μην γίνει αυτό. Μην είμαστε αφελείς: οι περισσότερες επιτροπές είναι κατευθυνόμενες από την EBU και γι’ αυτό και έχουν μόνο 5 μέλη, ώστε να μπορούν να ελεγχθούν. Πιστεύω ότι αυτό συνέβη (και) φέτος με τις Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία. Η πρώτη μέχρι πρότινος είχε εξοβελίσει τον διαγωνισμό στο κανάλι France 3 (κάτι σαν την ΕΡΤ3), η δεύτερη είναι γνωστό ότι προτιμά το Sanremo και δεν ενδιαφέρεται να διοργανώσει (αλλιώς πως εξηγεί κανείς ότι υπήρξε επιτροπή που κατέταξε τότε το “Grande Amore” προτελευταίο;), για την τρίτη έχουν γίνει καταγγελίες από τουλάχιστον 10 γιούροσταρ για σαμποτάζ από το ίδιο το κανάλι. Κάπως έτσι, η Ιταλία, με απίστευτο “ρεύμα” στον κόσμο, χάρη στη φρεσκάδα που απέπνεε, πάλι δεν πήρε το βραβείο. Από την άλλη η πολύκροτη Γαλλία είχε ένα μέτριο τραγούδι κι έναν μάλλον ατάλαντο τραγουδιστή που έκανε ντόρο γύρω από το όνομά του με την εμφάνιση και τις δηλώσεις του, ενώ η Ισπανία, παρά την σαφώς βελτιωμένη ενορχήστρωση, παρέμεινε ένα φτηνολάτιν, συν το ξεπερασμένο (αμάν πια με τα κουτιά!) στήσιμο του Φωκά. Ίσως θα έπρεπε πια ο απαράδεκτος κανόνας των BIG 5 να καταργηθεί. Μάλλον κακό τους προκαλεί, παρά καλό.

Η παντοδυναμία της Σκανδιναβίας.

Είναι προφανές ότι οι επιτροπές ευνοούν συγκεκριμένες χώρες. Στην EBU υπάρχει ένα πανίσχυρο νορβηγο-σουηδικό δίδυμο (Jon Ola Sand & Christer Bjorkman), οι οποίοι χειραγωγούν τα πάντα, ακόμα και τη σειρά εμφάνισης των χωρών. Κάπως έτσι, οι επιτροπές, λες και βρίσκονταν σε διατεταγμένη υπηρεσία, έφεραν πρώτη τη Σουηδία, η οποία θέλει διακαώς την 7η νίκη. Τη στήριξαν σύσσωμες οι σκανδιναβικές χώρες, οι οποίες συνήθως συνεννοούνται μεταξύ τους για το ποια θα στηρίξουν. Τι έγινε με τη Νορβηγία; Ένα τραγούδι με Λαπωνικά στοιχεία πήρε “πίσω το αίμα” των Sami, με το “Samiid Aednan” (Νορβηγία 1980) να θεωρείται για δεκαετίες (πάρα πολύ άδικα) η χειρότερη συμμετοχή της Γιουροβίζιον. Άρεσε τόσο πολύ στο κοινό; Μπορεί και ναι, εκτός αν δεχθούμε τη θεωρία συνομωσίας ότι και στην τηλεψηφοφορία παρατηρούνται φαινόμενα, όπως εκτροπές κλήσεων ή να μη βγάζει κάποιος γραμμή σε μια χώρα. Περίεργο πάντως το ότι η Νορβηγία πρώτευσε στο κοινό και η Σουηδία στις επιτροπές. Αν δεχτούμε ότι η τηλεψηφοφορία είναι καθαρή, ίσως το κοινό επαίνεσε την ταπεινότητα της πρώτης και τιμώρησε την υπεροψία της δεύτερης. Κι επειδή, μαζί με τον “βασιλικό ποτίστηκε κι η γλάστρα”, η γλυκιά – πλην αδιάφορη – Δανία κατετάγη 12η. Βέβαια σε αυτές δεν γιουχάρει το κοινό, όταν εξόφθαλμα ψηφίζει η μία την άλλη, μόνο η Ελλάδα και η Κύπρος τους ενοχλούν…

Δύο enfants gâtés της EBU

Στις ευνοημένες κατατάσσεται φυσικά η Αυστραλία, “χαϊδεμένο παιδί” της EBU, η οποία με ένα εξόχως παρουσιασμένο, αλλά μάλλον αστείο τραγούδι, μπήκε στη δεκάδα. Στα θετικά η εξωπραγματική σκηνική παρουσία και τα οπερατικά στοιχεία, ακόμα κι αν θύμισαν ζέσταμα φωνής. Ο Αζέρος, με τη δυνατή του φωνή, εμφάνιση και σκηνική παρουσία, αλλά και με το laser, έπεισε κοινό και επιτροπές. Είναι και τα λεφτά πολλά, να’ την η δεκάδα. Αν μάλιστα έλειπε αυτό το απαράδεκτο “Shut up” από τους στίχους, μπορεί και να είχε σκαρφαλώσει ακόμα πιο πάνω.

Άγιος Μαρίνος: η έμμεση συμμετοχή της Τουρκίας

Ο Άγιος Μαρίνος απευθυνόταν σαφέστατα στην τουρκική διασπορά (δεν είναι τυχαία η αντίστροφη μέτρηση στα Τουρκικά), αλλά και σε κόσμο που νοσταλγεί την Τουρκία στον διαγωνισμό. Κάπως έτσι ήρθε 10ος στο κοινό με ένα disco τραγούδι που αναμενόταν να ψηφιστεί μόνο από τους 40+. Εντάξει, βοήθησε και η δημοφιλία του Serhat. Εντόπισα μία ομοιότητα στους στίχους: το “Say na na na” παραπέμπει κάπως στο “Ney nah neh nah” των Vaya con Dios”. Γιατί απέχει η Τουρκία; Αφενός διαφωνεί με το σύστημα των επιτροπών, αφετέρου έχει μαθευτεί ότι ζήτησε , βάσει πληθυσμού, να γίνει BIG 6 και η EBU τής το αρνήθηκε.

Η αμφιλεγόμενη Ισλανδία

Ιδιαίτερη περίπτωση η Ισλανδία, η οποία προκάλεσε πόλωση, τόσο με την εκκεντρική εμφάνιση, όσο με το αμφιλεγόμενο μήνυμα (τι είναι τελικά; μίσος για την Ευρώπη; μανιφέστο κατά της ακροδεξιάς; γροθιά στο κατεστημένο; ποιό κατεστημένο, αφού ο ένας από αυτούς εργάζεται στην RUV, τη δημόσια τηλεόραση…): άλλοι την αγαπούν, άλλοι τη μισούν. Οι επιτροπές φρόντισαν, ώστε να μην κερδίσει, όσο ψηλά κι αν την έβαζε το κοινό. Μαθαίνουμε ότι θα υπάρξει ποινή για το ότι τόλμησαν να υποστηρίξουν την Παλαιστίνη την ώρα της ψηφοφορίας, επιδεικνύοντας κασκόλ. Θυμίζουμε ότι στην Ισλανδία υπήρξε μεγάλη συζήτηση, για το αν θα έπρεπε να μποϋκοτάρουν τον διαγωνισμό με μια άρνηση συμμετοχής τους. Τελικά έστειλαν ένα εκκωφαντικό μήνυμα.

Πολιτική ψήφος εν όψει Ευροεκλογών

Η Βόρεια Μακεδονία και το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκονται στον αντίποδα της πολιτικής ψήφου. Η πρώτη, της οποία το όνομα εμπεδώσαμε μετά από τόση επανάληψη, επιβραβεύτηκε από τις επιτροπές (2η, μετά από την παντοδύναμη Σουηδία) και μάλιστα με ατόφια 12άρια: ήταν το καλωσόρισμά της στην Ευρώπη. Φυσικά, το κοινό δεν καταλαβαίνει από τέτοια: ήταν απλώς μία εξαιρετική φωνή σε μια χιλιοακουσμένη αμερικανιά (η Μαρία Έλενα Κυριάκου της γείτονος χώρας). Παρόλα αυτά πήρε την καλύτερη θέση όλων των εποχών (8η). Επίσης, δεν πέρασε απαρατήρητη η ομοιότητά της με την Ρούλα Κορομηλά. Το Ηνωμένο Βασίλειο από την άλλη, λίγες μέρες πριν από τις Ευρωεκλογές, “πλήρωσε” το Brexit, ήταν και το τραγούδι μέτριο-καμία ελπίδα.

Ρωσία, η χώρα που η EBU αγαπά να μισεί

Η Ρωσία, το “κακό παιδί” στα μάτια της EBU, τιμωρήθηκε για άλλη μια φορά, με τις επιτροπές να μην της αφήνουν κανένα περιθώριο για νίκη. Οι περισσότερες πρώην Ε.Σ.Σ.Δ., τουλάχιστον αυτές, με τις οποίες διατηρεί αγαστές σχέσεις, την στήριξαν. Κανονικά, βάσει πληθυσμού, θα έπρεπε να γίνει BIG 6, όμως λίγο η απέχθεια που της έχει η EBU, λίγο οι ομοφοβικές της τάσεις, την απομακρύνουν από το open-minded πνεύμα της Γιουροβίζιον, που τα τελευταία χρόνια αγκαλιάζει (και πολύ καλά κάνει) ανθρώπους με σωματικές ή πνευματικές αναπηρίες, υπέρβαρους, ΛΟΑΤΚΙ, κακοποιημένες ή καταπιεσμένες γυναίκες κ.λ.π.

Οι νεανικές συμμετοχές της χρονιάς. Από τον Luca στην Τάμτα

Ας δούμε τις “νεανικές” συμμετοχές που απευθύνονταν σε συγκεκριμένο ηλικιακό target group. Ο χαρισματικός Ελβετός “Mr Fuego”, Luca Honey (κατόπιν παραφθοράς του ονόματός του, όπως πλασαρίστηκε έξυπνα) μολονότι κόπια, τόσο της Ελένης Φουρέιρα, όσο και της περσινής Σουηδίας (έχουν την ίδια “κοκκινίλα” στην οθόνη) εκτόξευσε την πολύπαθη χώρα στην 4η θέση. Θυμίζουμε ότι έχει να δει δεκάδα από το 2005 και πεντάδα από το 1993. Στο ίδιο κλίμα η Τσεχία, που θύμιζε έντονα Jamiroquai, ευνοήθηκε από τις επιτροπές, αλλά μυστηριωδώς την “έκαψε” το κοινό. Το ίδιο ακριβώς έπαθε και η Μάλτα, ένα επαναλαμβανόμενο τραγούδι, που έκλεψε στον στίχο (“Kama Chameleon”), παραλλαγμένο το “Karma Chameleon” των Culture Club, ενώ με τον ίδιο τίτλο κέρδισε τον μαλτέζικο τελικό το 2016 η Ira Losco και μετά απέρριψε το άσμα. Η wannabe Britney Spears από τη Λευκορωσία δεν έπεισε κανέναν-απορούμε πως πέρασε στον τελικό. Δυστυχώς wannabe Madonna ήταν και η fashion-icon Τάμτα, με σαφείς οπτικές αναφορές στο “Vogue” και το “Don’t Tell me”, σε μια προσπάθεια μίμησης και του “Fuego” όμως, κάτι το ενοχλητικό εφέ του replay, κάτι η “μαυρίλα” που έβγαινε, κάτι η – υπέρ το δέον – τολμηρή εμφάνιση, λίγο και η “τσιμπημένη” για ποπ σταρ ηλικία δεν τη βοήθησαν. Έπρεπε να είχε πάει με ένα φρέσκο τραγούδι (όχι το “With love”, αλίμονο), το φουστανάκι και τα βραχιολάκια της πριν από δέκα χρόνια. Ούτε η Γεωργία δεν τη στήριξε όπως περιμέναμε… Η Σλοβενία, ατμοσφαιρική για κάποιους, υπνωτική και αδιάφορη για άλλους, με μία κατατονική τραγουδίστρια, ήρθε ακριβώς στη μέση. Γιατί δεν ψήφισε επαρκώς τη Βόρεια Μακεδονία; Γιατί εδώ και χρόνια παριστάνει την “Κεντροευρωπαία” και αρνείται τις βαλκανικές της καταβολές.

Μερικές ακόμα συμμετοχές που δεν ευδοκίμησαν

Η Σερβία, αν και χιλιοακουσμένη βαλκανική μπαλάντα, στάθηκε, όσο μπόρεσε, χάρη στην πανέμορφη ερμηνεύτρια με την εκπληκτική φωνή. Οι γειτόνισσες φυσικά και την ψήφισαν. Η Νίνα Λοτσάρη της Αλβανίας δεν ήταν και για πολύ παραπάνω. Ο φωτογενής Σουηδός της Εσθονίας ζοριζόταν στις ψηλές νότες. Φυσικά αν εκπροσωπούσε τη Σουηδία δεν θα έβγαινε εκτός δεκάδας. Η Γερμανία, με τις αδελφές που δεν ήταν αδελφές, έβγαζε κάτι ενοχλητικό και επιτηδευμένο, έτσι το κοινό δεν τις ψήφισε καθόλου. Ίσως “πλήρωσαν” τη σκληρή πολιτική της Γερμανίας εντός Ευρώπης, ίσως το γεγονός ότι μπούχτισε το κοινό από τραγούδια για μέλη της οικογένειας (βλ. και την περίπτωση της Ουγγαρίας). Η κλάψα του Ισραήλ, με τον υπερβολικό ερμηνευτή και το τραγούδι που ήταν σαν να βγήκε από δευτεροκλασάτο μιούζικαλ, απλώς δεν έπεισε, είχε από δίπλα και την Ελλάδα την “ολέθρια”, έτσι καταποντίστηκε εντός έδρας…

Οι άτυχες που έμειναν στους ημιτελικούς

Στους ημιτελικούς κόπηκαν συμμετοχές μάλλον αδιάφορες (Λιθουανία, Μολδαβία-κόπια της Ουκρανίας 2011, Ρουμανία, Λετονία, Αυστρία, Μαυροβούνιο) ή κακοπαρουσιασμένες (Αρμενία, Πορτογαλία, Κροατία, Φινλανδία-κόπια της Demy) ή χιλιοακουσμένες (Ιρλανδία). Πραγματικά άτυχες ήταν οι Πολωνές που έμειναν εκτός για δύο βαθμούς (τσίριζαν βέβαια πολύ) και η Λιθουανία για έναν. Η Γεωργία, παρά την εντυπωσιακή σκηνική παρουσία και φωνή, ήταν τελικά πολύ βαρύγδουπη και δύσπεπτη. Ειδικά για την Αρμενία πρέπει να επισημάνουμε πως τα τελευταία χρόνια δεν τη συμπαθεί η EBU, για λόγους που η ίδια μόνο ξέρει.

Η – έδειξα “την Άρτα και τα Γιάννενα” επί σκηνής – Ελλάδα

Άφησα τελευταία την Ελλάδα. Νομίζω ότι για την κάκιστη θέση (η χειρότερη όλων των εποχών για συμμετοχή στον τελικό) έπαιξαν ρόλο μια σειρά από παράγοντες. Πρώτον ο ραδιοτηλεοπτικός φορέας επί Σύριζα δεν θέλει τον διαγωνισμό. Το έχουμε καταλάβει με διάφορους άμεσους και έμμεσους τρόπους (παλιότερα ο νυν πρωθυπουργός ήταν αυτός που διοργάνωνε την “Αντιγιουροβίζιον”). Για τον λόγο αυτό, και γυρίζω στην θεωρία που διατύπωσα πιο πάνω, οι επιτροπές “φροντίζουν” η Ελλάδα να μην πάρει το βραβείο. Αλλιώς δεν εξηγείται πως ένα τραγούδι που πήγαινε καλά στα στοιχήματα (τα οποία εγώ προσωπικά θεωρώ ανοησίες, αλλά αυτή είναι μια άλλη κουβέντα) να καταλήγει τόσο χαμηλά. Και φυσικά παρατηρούμε ότι από τότε που επέστρεψαν οι επιτροπές, συστηματικά αδικούν την Ελλάδα. Τυχαίο; Δεν νομίζω. Να πω όμως και το άλλο: τις χρονιές που ήταν η Φωτεινή Γιαννουλάτου μέλος στο Δ. Σ. της EBU, η Ελλάδα, ό, τι και να έστελνε, έμπαινε στη δεκάδα. Κάτι αντίστοιχο συνέβαινε την ίδια περίοδο και με την Τουρκία. “Ευνοϊκή συμπεριφορά” θα πουν οι κακοπροαίρετοι. “Η Ελλάδα έπιασε τον παλμό της Γιουροβίζιον” οι καλοπροαίρετοι. Προς το δεύτερο κλίνω: έχοντας άνθρωπο “εντός των τειχών”, η ΕΡΤ αντιλαμβανόταν το ρεύμα που επικρατούσε, δηλαδή τι άρεσε εκείνη τη δεδομένη στιγμή. Η Ελλάδα, από εκεί που έστελνε τραγούδια, κάποια από τα οποία δεν έκαναν επιτυχία ούτε στη χώρα μας, ξαφνικά έγινε mainstream και talk of the town. Αυτό, δυστυχώς, για την ώρα το έχουμε χάσει. Σίγουρα παίζει ρόλο και η κρίση. Με ανθρώπους στα όρια της φτώχειας ή και κάτω από αυτά, η Γιουροβίζιον φαντάζει πολυτέλεια και περιττό έξοδο.

Η ΕΡΤ, με όλα της τα ενοχικά σύνδρομα, για μια ακόμα φορά έκανε ανάθεση σε έντεχνο καλλιτέχνη, άπειρο και άγνωστο. Η σκηνή της Γιουροβίζιον θέλει “τσαμπουκά”, τον οποίο η Κατερίνα Ντούσκα δεν διαθέτει. Φωνητικά ήταν καλή, μολονότι το συγκεκριμένο ηχόχρωμα, αλά Amy Winehouse, κάποιους ανθρώπους τους ενοχλεί. Επίσης, δεν είχε καμία επαφή με την κάμερα, με αποτέλεσμα το κοινό να την ψηφίσει πολύ χαμηλά. Η παρουσίαση οπτικά ήταν όμορφη και από καλλιτεχνικής απόψεως υψηλού επιπέδου, αλλά τόσο βαρυφορτωμένη που χανόταν και το τραγούδι και η ερμηνεύτρια που εγκλωβίστηκε μέσα σε αυτό το σκηνικό. Μια μελωδική στριγκλιά (βλέπε Μαντώ) δεν φτάνει, για να σε ψηφίσουν. Πρέπει το τραγούδι να “περάσει” στο κοινό κι αυτό δεν γινόταν. Αν δείτε τα πλάνα, το κοινό στην αίθουσα δεν ανταποκρινόταν. Πού κόλλαγαν οι κορδέλες, η μπάλα, τα ξίφη, τα αναγεννησιακά φορέματα, τα τούλια, οι κινήσεις και οι τσιρίδες πτηνών (τη Νέττα ζήλεψε;), ο “Κήπος των επίγειων απολαύσεων” του Ιερώνυμου Μπος με ένα τραγούδι που περνούσε μήνυμα γυναικείας αλληλεγγύης δεν κατάλαβα… Ήταν ΑΧΤΑΡΜΑΣ και μάλιστα χωρίς καμία, μα καμία ελληνική αναφορά. Ήταν και άτυχη: οι διοργανωτές την έβαλαν να εμφανιστεί αμέσως μετά από το φαβορί, την Ολλανδία.

Θάλασσα, Ρακιντζής, Μαντώ, Βίσση, Freaky Fortune, Μαρία Έλενα Κυριάκου, Demy, Κατερίνα Ντούσκα: τα “θύματα” στον “Μολώχ” των ευρωπαϊκών/αμερικανικών ακουσμάτων που έστειλε η Ελλάδα τα τελευταία 20 περίπου χρόνια. Ξέρω τι θα πείτε: στον ημιτελικό έμειναν δύο τραγούδια με ελληνικό ηχόχρωμα. Ναι, αλλά πρόκειται για δύο τραγούδια κακοπαρουσιασμένα, όπου στο πρώτο επικρατούσε ένα ατέλειωτο χιπ-χοπ με ακατάληπτους στίχους και στο δεύτερο ένα συνονθύλευμα σκηνοθετικών και σκηνικών ευρημάτων που δεν έβγαζε νόημα. Κοινός παρονομαστής: άπειροι τραγουδιστές που τους “κατάπιε” η σκηνή. Μακάρι να επιστρέψει ο εθνικός τελικός και να γίνει μια στροφή στο ελληνικό ηχόχρωμα, με σοβαρότητα όμως και δίχως ροπή στο φολκλόρ και το αμιγώς έθνικ. Να είναι ένα μοντέρνο τραγούδι που να αποπνέει όμως Ελλάδα και το κυριότερο: με έμπειρο τραγουδιστή. Φτάνει πια με τα πειράματα!

Εσείς τι πιστεύετε; Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με τις παρατηρήσεις αυτές;